UNHA PRIMEIRA APROXIMACIÓN Á HISTORIA DE CEE

Víctor Manuel Castiñeira Castro

Dada a nosa situación periférica, as terras de Cee quedaron nun plano moi secundario no proceso de romanización da península ibérica, situación que non variou nos séculos seguintes, ata o punto que a invasión musulmana non se faría notar ata os ss. X-XI, cando se fan máis habituais algunhas expedicións de saqueo das que quedou constancia en diferente documentación.

A finais do s. XI a aristocracia domínante na nosa zona comenza a organizarse en torno ó liderato dos Traba, grupo familiar que acadará gran influencia na nova monarquía castelá e da que recibirá importantes doazóns de territorios. No ano 1113, o “nobre cónsul” Pedro Fróilaz realizará a favor da igrexa de Santiago unha ríquisima doazón na que se inclúen bens entre os que seguramente se atopaba a actual vila de Cee ademais de outras moitas parroquias.

A reorganización do territorio da diócese compostelá, da que formaban parte as parroquias ceenses, culmina en 1177 coa división en catro arcedianatos, un dos cales, o de Trastámara, irá intimamente ligado a Cee ata ben entrado o s. XIX, xa que o arcediago de Trastámara, ademáis de encargado do goberno e coordenación do amplo territorio do seu arcedianato, será o señor e xustiza  da vila de Cee controlando tódolos aspectos do seu desenvolmento nos seguintes sete séculos. No referente ás parroquias rurais de Ameixenda, Brens, Lires, Pereiriña e Toba, despois de moitos avatares e cambios, acabarán a comezos do s. XV en mans dos Moscoso (futuros Condes de Altamira).

Desde o s. XIII e en relación co Camiño de Santiago vanse formando diversos núcleos urbanos, feito que tamén acontece na costa unha vez superada a ameaza musulmana. A vila de Cee non foi allea a esta situación e así, cando o mar comenzou a ser un lugar de asentamento seguro e economicamente favorable, a igrexa de Santa María irá desplazando á primixenia de San Paio de Refoxos.  No s. XV os pilares da economía ceense eran dous: os contactos comerciais cos mercaderes italianos e do norte de Europa e a venta de peixe que se comercializaba fresco, seco ou afumado, sendo a pescada, o congro e a sardiña as especies que mellor saída tiñan no mercado. No último cuarto do s. XVI (1587) a vila de Cee debía aproximarse ós 500 habitantes, cantidade moi parella á dos que vivían nas parroquias rurais, polo que o total poboacional dos territorios actuais do Concello de Cee superaba o millar. Un século despois (1672), a vila de Cee incrementara a súa poboación ata os preto de 600 habitantes mentras que as parroquias do rural duplican a súa poboación. A entrada do millo americano nos anos 30-40 do s. XVII xunto cun positivo ciclo climático son en boa parte os causantes deste aumento poboacional. A economía das parroquias rurais asentábase, antes da entrada deste millo, fundamentalmente na producción cerealeira de trigo, centeo e en menor medida, millo miúdo, mentras que a vila de Cee amósase moito máis dinámica economicamente falando, cunha menor presencia de cereal que se verá compensada pola importancia da pesca, o traballo dos coiros e cesterías e o comercio de panos, encaixes, viño e carnes.

         O s. XIX trouxo importantes acontecementos e cambios que deixaron a súa pegada na nosa historia. Un dos máis tristes sen dúbida algunha foi a invasión francesa acontecida os días 13 e 21 de abril de 1809, na que foron incendiadas casas e a igrexa parroquial con importantes perdas materiais e humanas.

No ano 1836 constitúese o Concello de Cee tal e como o coñecemos na actualidade. A vila de Cee contaba con 986 habitantes mentras que nas restantes parroquias habitaban 1783 persoas. O s. XIX tamén traerá unha intensificación do fenómeno migratorio empezando a coller forza a emigración a América, especialmente a Cuba, quedando Arxentina nun segundo plano de momento. En Cuba precisamente faría a súa fortuna D. Fernando Blanco de Lema, gran benefactor da súa vila natal e que trala súa morte na Habana en 1875 deixará unha cuantiosa fortuna para a construcción dun colexio de primeira e segunda ensinanza que foi no seu momento un dos mellores centros educativos de toda Galicia pola calidade e abundancia do seu profesorado e dos medios necesarios para cumpli-la finalidade prevista polo seu fundador.

         O s. XX é o dos grandes avances que cambiaron o aspecto xeral do noso pobo ata converti-lo no que é na actualidade: a capital comarcal e centro de servicios máis importante da Costa da Morte. Feitos moi importantes e que xogarían un papel destacado no progreso de Cee foron a instalación da fábrica de carburos (1903), a compañía baleeira en Caneliñas (1923), o recheo da Seca (1977) e o hospital comarcal (1998).